Klimaatverandering en toename van droogte en zware regenval vormen een ernstige uitdaging voor ons waterbeheer. Niet alleen de watervoorziening staat onder druk, maar ook de kwaliteit ervan. Volgens het laatste rapport van het Intergouvernementeel Panel voor Klimaatverandering (IPCC) is ons huidige inzicht in deze kwestie echter onvoldoende.
Klimaatverandering verergert de problemen met de waterkwaliteit, vooral tijdens extreme weersomstandigheden. Effectieve strategieën voor het beheer van watervoorraden vereisen een alomvattend inzicht in de interacties tussen klimaat, landgebruik en menselijke activiteiten, met meer nadruk op regio's als Afrika en Azië.
Om deze leemte op te vullen heeft een internationaal team van wetenschappers een schat aan onderzoek naar de waterkwaliteit in rivieren over de hele wereld bijeengebracht. Het onderzoek, vandaag (12 september) gepubliceerd in Nature Reviews Earth & Environment, laat zien dat de kwaliteit van het rivierwater vaak verslechtert tijdens extreme weersomstandigheden. Omdat klimaatverandering ervoor zorgt dat deze gebeurtenissen steeds vaker voorkomen en ernstiger worden, kunnen de gezondheid van ecosystemen en het veilige watergebruik voor mensen steeds meer bedreigd worden.
De studie, geleid door dr. Michelle van Vliet van de Universiteit Utrecht, analyseerde 965 gevallen van veranderingen in de kwaliteit van het rivierwater tijdens extreme weersomstandigheden zoals droogte, hittegolven, zware regenval en overstromingen, evenals klimaatverandering op de lange termijn (meerdere decennia). "We hebben gekeken naar verschillende componenten van de waterkwaliteit, zoals de watertemperatuur, opgeloste zuurstof, het zoutgehalte en de concentraties van voedingsstoffen, metalen, micro-organismen, farmaceutische producten en kunststoffen", aldus Van Vliet.
Uit de analyse blijkt dat de waterkwaliteit in de meeste gevallen neigt te verslechteren tijdens droogtes en hittegolven (68%), zware regenval en overstromingen (51%) en klimaatverandering op de lange termijn (56%). Tijdens droogtes is er minder water beschikbaar om verontreinigende stoffen te verdunnen, terwijl zware regenval en overstromingen er vaak voor zorgen dat meer verontreinigende stoffen van het land in rivieren en beken stromen. In sommige gevallen is gemeld dat de waterkwaliteit verbetert of gemengd is als gevolg van compensatiemechanismen, zoals tijdens overstromingen waarbij het toegenomen transport van verontreinigende stoffen wordt gecompenseerd door grotere verdunning.
Veranderingen in de waterkwaliteit worden vooral beïnvloed door veranderingen in de rivierafvoer en de watertemperatuur. Landgebruik en andere antropogene factoren (zoals de behandeling van afvalwater) beïnvloeden ook veranderingen in de waterkwaliteit. "Klimaat, landgebruik en antropogene factoren beïnvloeden gezamenlijk de bronnen en het transport van verontreinigende stoffen, en het begrijpen van de complexe interacties daartussen is van cruciaal belang", aldus VanVliet. "Deze studie roept ook op tot meer gegevensverzameling en onderzoek naar de waterkwaliteit in niet-westerse landen. We moeten de waterkwaliteit in Afrika en Azië beter monitoren. Momenteel richt het meeste waterkwaliteitsonderzoek zich op rivieren en beken in Noord-Amerika en Europa."
De bevindingen benadrukken de dringende noodzaak om veranderingen in de waterkwaliteit tijdens extreme weersomstandigheden en de mechanismen daarachter beter te begrijpen. Alleen op deze manier kunnen we effectieve waterbeheerstrategieën ontwikkelen die de toegang tot schoon water en gezonde ecosystemen garanderen in het licht van de klimaatverandering en de toenemende extreme weersomstandigheden.