Bepaalde alledaagse ontwerpelementen in moderne, door de mens gemaakte omgevingen overbelasten het menselijk brein en veroorzaken visueel ongemak en psychologische stress, zo blijkt uit een groot internationaal onderzoek uitgegeven door de Universiteit van Stirling in Groot-Brittannië.
Visueel ongemak verwijst naar het ongemak dat mensen ervaren bij het bekijken van bepaalde beelden of het zich in bepaalde omgevingen bevinden, zoals oogvermoeidheid, migraine, moeite met lezen of zich zelfs overweldigd voelen. Het multinationale onderzoek, mede geleid door Paul Hibbard, hoogleraar psychologie aan de School of Natural Sciences van de Universiteit van Stirling, en Arnold Wilkins, emeritus hoogleraar aan de Universiteit van Essex, wees erop dat gestreepte patronen, rommelige interieurs, contrastrijke kleuren, flikkerende lichten en zelfs dicht opeengepakte schappen in supermarkten allemaal onzichtbare bijdragen zijn aan visuele vermoeidheid en angst in het dagelijks leven.
Het onderzoeksteam wees erop dat de hoofdoorzaak van dit fenomeen ligt in het enorme verschil tussen de moderne kunstmatige omgeving en de natuurlijke scènes waaraan het menselijke visuele systeem zich heeft aangepast tijdens de langetermijnevolutie. Het menselijk oog en de hersenen zijn meer gewend aan het verwerken van de geometrische structuren en kleuren van de natuur, maar de visuele presentatie van moderne architectuur, digitale interfaces en productverpakkingen overschrijdt vaak ernstig het comfortabele verwerkingsbereik van de hersenen.
Opvallend genoeg benadrukte de review ook dat de impact van deze visuele omgeving op bepaalde gevoelige groepen bijzonder drastisch is. Voor mensen met migraine, autisme, ADHD (Attention Deficit Hyperactivity Disorder), dyslexie of epilepsie kunnen de negatieve effecten van overmatige visuele stimulatie veroorzaakt door modern design zelfs nog sterker zijn. Professor Hibbard zei dat deze ogenschijnlijk gewone visuele gebeurtenissen een diepgaande invloed hebben gehad op het lezen, werken, reizen en gebruik van openbare ruimtes door mensen. Dit is niet alleen een onderwerp van zorg in de neurowetenschappen en oogheelkunde, maar ook een praktisch probleem dat moet worden opgelost op het gebied van ontwerp en barrièrevrije constructie. Hij riep op tot meer zorg voor toekomstig verlichtings-, contrast-, patroon-, scherm- en printontwerp om ervoor te zorgen dat openbare ruimtes en alledaagse hulpmiddelen inclusief en voor iedereen toegankelijk zijn.
De studie, gepubliceerd in het tijdschrift Vision, verzamelde de wijsheid van meer dan twintig instellingen over de hele wereld en integreerde decennia van onderzoek op het gebied van klinische neurologie, oogheelkunde, psychologie en techniek. Door de wiskundige analyse van de geometrie van natuurlijke scènes te combineren met geavanceerde neurale computermodellen, hebben onderzoekers met succes de specifieke trajecten in kaart gebracht waarlangs de hersenen visuele patronen verwerken, waarbij voor het eerst kenmerken van kunstmatige omgevingen rechtstreeks worden gekoppeld aan stressreacties in de hersenen in de echte wereld.
Co-redacteur professor Arnold Wilkins zei dat het onderzoek een belangrijke consensus bereikte onder experts op meerdere gebieden, wat betekent dat "visueel comfort" in de toekomst kan worden gebruikt als een reguliere en basisindicator en vanaf de bron kan worden geïntegreerd in het ontwerp van moderne verlichting, digitale interfaces, gedrukte media en openbare gebouwen. Het uiteindelijke doel van onderzoekers is het bevorderen van het creëren van omgevingen en materialen die beter aansluiten bij de menselijke fysiologische functies, het verminderen van de dagelijkse visuele belasting van het publiek en het creëren van een moderne woonruimte die werkelijk mooi, praktisch, gezond, comfortabel en inclusief is.