Waarom gebruiken de meeste mensen het liefst hun rechterhand? Dit is een van de grootste mysteries in de geschiedenis van de menselijke evolutie en heeft de wetenschappelijke gemeenschap lange tijd in verwarring gebracht. Ongeacht de beschaving is ongeveer 90% van de mensen rechtshandig, een kenmerk dat bij andere primaten niet voorkomt. Onderzoekers hebben tientallen jaren besteed aan het bestuderen van de hersenen, genen en ontwikkelingsfactoren achter handigheid, maar zijn er nooit in geslaagd te achterhalen waarom mensen zo’n sterke rechtshandige voorkeur ontwikkelen.


Uit een grote studie waarbij meer dan 2000 primaten werden vergeleken, bleek dat rechtop lopen en de toenemende hersenomvang de voorkeur van mensen voor het gebruik van hun rechterhand lijken te verklaren. Beeldbron: Shutterstock

Een nieuwe studie die onlangs in PLoS Biology is gepubliceerd, wijst op twee belangrijke evolutionaire keerpunten: rechtop lopen en de snelle expansie van het menselijk brein. Het onderzoek werd gezamenlijk voltooid door Thomas A. Püschel en Rachel M. Hurwitz van de Universiteit van Oxford, VK, en Chris Venditti van de Universiteit van Reading, VK.

Het onderzoeksteam analyseerde gegevens van 41 soorten primaten, in totaal 2.025 apen en apen, en gebruikte een Bayesiaans model dat rekening houdt met de evolutionaire correlaties tussen soorten om verschillende belangrijke theorieën over de oorsprong van tweehandsgebruik te testen.

Ze analyseerden verschillende beïnvloedende factoren één voor één, zoals gereedschapsgebruik, voedingsgewoonten, leefgebied, lichaamsvorm, sociale structuur, hersencapaciteit en werkingsmechanisme.

Al vroeg in de analyse waren er duidelijke verschillen tussen de handigheid van mensen en die van andere primaten. De zaken veranderden echter toen de onderzoekers twee belangrijke kenmerken in het model opnamen. Deze twee kenmerken zijn de hersengrootte en de verhouding tussen armlengte en beenlengte, wat vaak wordt gebruikt als maatstaf voor het tweevoetige vermogen.

Wanneer bovenstaande factoren in aanmerking worden genomen, worden mensen niet langer gezien als een speciaal product van de evolutie. De resultaten van het onderzoek geven aan dat het gecombineerde effect van rechtop lopen en een grotere hersengrootte de belangrijkste reden kan zijn waarom mensen een sterke rechtshandige voorkeur ontwikkelen.

Het team gebruikte dit ook om de handigheid van oude menselijke voorouders af te leiden. De resultaten toonden aan dat vroege mensachtigen zoals Ardipithecus en Australopithecus slechts een lichte voorkeur hadden voor de rechterhand, vergelijkbaar met de situatie van moderne mensapen vandaag de dag. Met de komst van het geslacht Homo begon deze rechtshandige voorkeur aanzienlijk toe te nemen. Homo sapiens, Homo erectus, Neanderthalers en andere oude mensen hebben een steeds sterkere voorkeur voor rechts.

Eén soort ontsnapt volledig aan deze regel: Homo floresiensis. Dit soort kleine, oude mens wordt vaak "Hobbit" genoemd vanwege zijn miniaturisatie. De onderzoekers speculeren dat de rechtshandige voorkeur van de soort veel zwakker was dan die van de oude mens.

Het onderzoeksteam zei dat deze bevinding consistent is met grotere evolutionaire wetten. Homo floresiensis had een relatief kleine hersencapaciteit en behield de fysiologische kenmerken van rechtop kunnen klimmen en lopen, maar evolueerde niet naar volledig tweevoetigheid.

Onderzoekers geloven dat rechtshandigheid in twee fasen is geëvolueerd. Ten eerste bevrijdt rechtop lopen de handen van beweging, waardoor een meer gespecialiseerd en asymmetrisch handgebruik wordt bevorderd; ten tweede, naarmate de menselijke hersenen groter en complexer worden, wordt de voorkeur voor de rechterhand sterker en gebruikelijker.

"Dit is de eerste studie waarin verschillende belangrijke hypothesen over de menselijke handigheid worden getest onder een uniform raamwerk. De resultaten tonen aan dat rechtshandige voorkeur verband houdt met enkele belangrijke kenmerken die mensen hebben gevormd, zoals rechtop lopen en hersenevolutie. Door veel primaten te bestuderen, kunnen we beginnen te begrijpen welke handigheid een oude gedeelde eigenschap is en welke uniek is voor mensen, "zei Püschel.

Het onderzoek wijst ook op nieuwe richtingen voor verdere verkenning: waarom linkshandigheid in de menselijke evolutie heeft overleefd, en hoe de menselijke cultuur geleidelijk de rechtshandige dominantie heeft geconsolideerd. Bovendien kan de vraag of vergelijkbare ledemaatvoorkeuren bij papegaaien, kangoeroes en andere dieren de diepe evolutionaire logica tussen soorten onthullen.

Gerelateerde papierinformatie: https://doi.org/10.1371/journal.pbio.3003771