Uit een nieuw onderzoek dat onlangs is gepubliceerd door de American Society for Microbiology blijkt dat onder laboratoriumomstandigheden bepaalde componenten in cranberrysap de bacteriedodende werking van een veelgebruikt antibioticum voor urineweginfecties kunnen versterken, terwijl de kans op bacteriële resistentie-gerelateerde mutaties wordt verkleind. De onderzoekers wezen erop dat deze ontdekking nieuwe potentiële ideeën biedt voor het omgaan met het steeds ernstiger wordende probleem van antibioticaresistentie, maar dat er nog een lange weg te gaan is voordat daadwerkelijke klinische toepassing mogelijk is.
Urineweginfecties zijn wereldwijd een van de meest voorkomende bacteriële infecties en treffen jaarlijks meer dan 400 miljoen mensen. Uit sommige epidemiologische onderzoeken blijkt dat meer dan de helft van de vrouwen minstens één keer in hun leven een urineweginfectie zal ervaren. De meeste urineweginfecties worden veroorzaakt door pathogene Escherichia coli, en fosfomycine is een veelgebruikt eerstelijnsantibioticum. Naarmate de resistentie tegen geneesmiddelen echter blijft toenemen, worden onderzoekers gedwongen op zoek te gaan naar nieuwe behandelingsstrategieën om de effectiviteit van bestaande antibiotica te behouden.
Uit de studie, gepubliceerd in het tijdschrift Applied and Environmental Microbiology, bleek dat cranberrysap het remmende effect van fosfomycine tegen meerdere stammen van uropathogene E. coli in gekweekte bacteriën versterkte. Het onderzoeksteam meldde dat 72% van de geteste stammen significant gevoeliger waren voor fosfomycine na toevoeging van cranberrysap, terwijl ook de frequentie van spontane mutaties geassocieerd met antibioticaresistentie was verminderd. De resultaten zijn "bemoedigend, maar nog steeds zeer voorlopig", zegt Eric Déziel, hoofdauteur van het artikel en microbioloog aan het National Institute of Science in Montreal, Canada.
Huidig onderzoek kan niet bewijzen of het drinken van cranberrysap dezelfde effecten heeft bij mensen. Dezière benadrukte dat de hamvraag is of de relevante metabolieten in cranberrysap daadwerkelijk de infectieplaats kunnen bereiken. Hij zei dat als deze actieve ingrediënten het gebied van urineweginfectie in het lichaam kunnen bereiken, cranberrysap de effectiviteit van de behandeling met antibiotica tot op zekere hoogte kan verbeteren, maar hiervoor zijn nog verdere dierproeven en klinische onderzoeken nodig om de vereiste dosering en daadwerkelijke voordelen te bevestigen.
Veenbessen worden al lang beschouwd als een volksremedie voor het voorkomen of verlichten van urineweginfecties. Vroege inzichten suggereerden dat de effecten ervan voornamelijk voortkwamen uit de zure omgeving van het sap, terwijl nieuw onderzoek zijn aandacht heeft gericht op specifieke verbindingen die kunnen voorkomen dat bacteriën zich aan urotheelcellen hechten. De interactie tussen veenbessen en antibiotica is echter nog niet eerder systematisch onderzocht.
In het nieuwe werk ontdekten de onderzoekers dat cranberrysap invloed lijkt te hebben op de manier waarop bacteriën fosfomycine opnemen. Fosfomycine komt bacteriële cellen binnen via transportkanalen die bacteriën gebruiken om specifieke suikers te absorberen. Dezière wees erop dat wetenschappers nog niet weten welke specifieke component in cranberrysap verantwoordelijk is, maar experimenten hebben aangetoond dat sommige stoffen het vermogen van de bacterie lijken te vergroten om suiker via een van de suikertransportkanalen te absorberen, waardoor 'incidenteel' meer fosfomycine de cel binnenkomt. Tegelijkertijd ontwikkelt de resistentie tegen geneesmiddelen bij veel bacteriën zich vaak door mutaties die andere transportroutes van voedingsstoffen beïnvloeden, wat ook kan verklaren waarom cranberrysap de frequentie van resistente mutaties vermindert.
Het laboratorium van Dezière houdt zich al lang bezig met de communicatiemechanismen tussen bacteriepopulaties en probeert natuurlijke verbindingen te vinden die deze signalen kunnen verstoren om moeilijk te behandelen infecties te helpen bestrijden. Uit eerdere experimenten van het team was gebleken dat bepaalde cranberry-extracten de effecten van antibiotica in resistente stammen konden versterken, een resultaat dat aanleiding gaf tot vervolgonderzoek naar het sap zelf.
Het is vermeldenswaard dat deze studie werd gefinancierd door de Cranberry Association, een organisatie van de cranberry-industrie die langetermijnfinanciering heeft voor onderzoek naar de gezondheidseffecten van veenbessen. Na eerdere positieve resultaten met cranberry-extract te hebben gezien, wilde de vereniging meer weten over de vraag of het dagelijks drinken van cranberrysap vergelijkbare bacteriologische effecten zou kunnen veroorzaken. "Het is een heel praktische kwestie: mensen drinken vruchtensap, geen sterk gezuiverd extract," zei Dezière.
Niettemin heeft het onderzoeksteam herhaaldelijk benadrukt dat dit werk niet betekent dat "meer cranberrysap drinken" momenteel kan worden beschouwd als een klinische aanbeveling om de werkzaamheid van antibiotica te verbeteren. Ze zijn van mening dat de huidige bevindingen vooral dienen als hints: er kunnen componenten in natuurlijke producten zitten die synergetisch de werking van antibiotica kunnen verbeteren. Het rationele gebruik van deze stoffen kan de druk van de resistentie enigszins verlichten zonder afhankelijk te zijn van de ontwikkeling van nieuwe medicijnen. In de context van de ernstige mondiale uitdagingen die worden veroorzaakt door multiresistente bacteriën, heeft elke strategie die het bestaande anti-infectiearsenaal vanuit verschillende invalshoeken kan versterken, belangrijke onderzoekswaarde.