Een beeld van de verweven geschiedenis van technologie en film is onlangs opnieuw opgedoken. De Amerikaanse Library of Congress heeft onlangs een gerestaureerde stille korte video uitgebracht. Dit is de eerste film waarvan bekend is dat er een "robot" op het scherm verschijnt - "Gugusse et l'Automate" (De clown en de automaat), opgenomen door de Franse regisseur Georges Méliès in 1897. Deze film werd ooit als voor altijd verloren beschouwd.
Georges Méliès wordt beschouwd als een van de belangrijke pioniers in de filmgeschiedenis. Hij legde veel fundamenten voor filmtaal en filmtechnologie. In die tijd zaten veel filmmakers nog vast aan het simpele opnameniveau van het fotograferen van treinen die het station binnenkomen en mensen op straat. Méliès was een pionier in het concept van het construeren van een samenhangend verhaal door middel van "kunstmatig gearrangeerde scènes" en creëerde de "film met speciale effecten" zoals we die vandaag de dag kennen.
In 1896, terwijl Méliès aan het filmen was op de Place de l'Opéra in Parijs, stopte de camera onverwachts en het resulterende beeld toonde het effect van een openbaar rijtuig dat 'transformeerde' in een lijkwagen. Deze toevallige gebeurtenis inspireerde hem om systematisch lenstechnieken zoals "jump cuts" te onderzoeken en deze te combineren met toneelmagie en illusie. Geleidelijk ontwikkelde hij een reeks beeldtechnieken, zoals dubbele belichting, frame-dissolutie, handkleuring en matte synthese. Wat nog zeldzamer is, is dat onder de toenmalige technologische omstandigheden de meeste van deze speciale effecten rechtstreeks in de camera moesten worden voltooid voordat de film werd ontwikkeld, wat technisch uiterst moeilijk was.
Op basis hiervan filmde Méliès achtereenvolgens films als "Le Manoir du Diable", "Cendrillon", "Le Voyage à travers l'impossible" en het bekende "Le Voyage dans la Lune", waardoor een reeks klassiekers in de filmgeschiedenis achterbleef. In die tijd werden films echter over het algemeen beschouwd als verbruiksartikelen voor een eenmalige tentoonstelling die slechts gedurende een beperkte vertoningsperiode commerciële waarde hadden, en daarna vaak werden achtergelaten of vernietigd. Als gevolg hiervan is een groot aantal vroege werken van vandaag voor altijd verloren gegaan.
"The Clown and the Automata" werd ooit geclassificeerd als een "verloren film". Meer dan een eeuw lang bleef de verblijfplaats van dit werk onbekend tot 2025, toen tien ernstig verroeste nitraatfilmkopieën werden ontdekt in de William Dreyer Frisbie Collection van de Library of Congress in Culpeper, Virginia. De betreffende films lagen lange tijd opgeslagen in kelders en garages en kwamen na schenking door Bill McFarland uit Michigan in de openbare collectie terecht.
Nadat werd bevestigd dat het de verloren werken van Méliès waren, startte het National Audiovisual Conservation Centre van de Library of Congress onmiddellijk met het restauratieproces, waarbij de fragiele en gefragmenteerde films werden gestabiliseerd en digitaal gescand. Het gemonteerde en gerestaureerde beeld duurt nog geen minuut, maar heeft een belangrijke betekenis in de geschiedenis van film en technologie.
De plot van de film is heel eenvoudig: een clown genaamd Gugusse toont het publiek een automaat die op een jongen lijkt. De clown draait de slinger in zijn hand en de automaat zwaait met een stok. Toen werd de pop plotseling groter en bleef herhaaldelijk zwaaien; daarna breidde het zich uit tot de grootte van een volwassen man en begon de clown op zijn hoofd te slaan - of het nu voor de lol was of "uit de hand gelopen", de camera gaf geen duidelijke verklaring. In woede gooide de clown de pop op de grond en zwaaide met een overdreven grote "clownhamer" om er herhaaldelijk op te slaan. Het lichaam van de pop kromp bij elke slag en veranderde uiteindelijk in een pop. Uiteindelijk werd het door de clown met een zware klap volledig vernield.
Vanuit het perspectief van vandaag is dit duidelijk geen sciencefiction-kaskraker zoals "Terminator 2", maar binnen de grenzen van technologie en verbeelding was het in 1897 een gedurfde visuele poging tot "automatische machines" en "antropomorfe apparaten". Het werd ook een van de eerste filmclips in de bestaande beelden waarin het beeld van de "robot" als belangrijkste verkoopargument wordt gebruikt. De Amerikaanse Library of Congress heeft de gerestaureerde video nu ruim een eeuw geleden openbaar gemaakt zodat het publiek dit ‘robotdebuut’ kan bekijken.