Een vaag muf aroma is niet zomaar een bijproduct van de wisselvalligheden van oude Egyptische mummies, maar een 'geurbestand', verzegeld in tijd en ruimte. Uit het laatste onderzoek blijkt dat deze unieke geur afkomstig is van een verscheidenheid aan chemicaliën die door mummies worden uitgestoten, wat beschrijft hoe het oude Egypte de balsemingsformules en begrafenistechnieken gedurende meer dan tweeduizend jaar bleef verbeteren.

Uit het onderzoek, geleid door een team van scheikundigen van de Universiteit van Bristol in Groot-Brittannië, blijkt dat de typische geur van een mummie nauw verwant is aan de verschillende stoffen die bij het balsemen worden gebruikt en de manier waarop de lijkwade werd behandeld. De onderzoekers benadrukken dat de systematische analyse van deze geurcomponenten een belangrijke vooruitgang betekent in het begrijpen van de geschiedenis van het oude Egypte en de mummificatierituelen, en helpt te reconstrueren hoe deze traditie in de loop van de tijd steeds geavanceerder werd.

Anders dan eerdere analysemethoden waarbij extractie van culturele relikwieën met oplosmiddelen nodig was en de monsters beschadigd konden raken, werd bij dit onderzoek gebruik gemaakt van volledig niet-destructieve technologie en werden alleen de lucht rond de zeer kleine fragmenten van de mummie bemonsterd, die niet groter zijn dan peperkorrels. Onderzoekers gebruiken vaste-fase micro-extractie in combinatie met gaschromatografie en massaspectrometrie met hoge resolutie om vluchtige organische stoffen in de lucht rond het monster op te vangen, te scheiden en te identificeren, waardoor hun ‘geurvingerafdruk’ wordt verkregen zonder de overblijfselen direct te vernietigen.

Relevante resultaten zijn gepubliceerd in het Journal of Archaeological Science. Het team analyseerde in totaal 35 balsempasta- en lijkwademonsters van 19 mummies, verspreid over ongeveer 3200 voor Christus tot 395 na Christus, die meer dan 2000 jaar geschiedenis van het oude Egypte beslaan. In totaal detecteerde de analyse 81 verschillende vluchtige organische stoffen, die elk tijd- en receptaanwijzingen gaven voor de ingrediënten en processen die op dat moment werden gebruikt.

Uit het onderzoek bleek verder dat zelfs bij extreem lage niveaus deze geurmoleculen nog steeds kunnen worden onderverdeeld in vier hoofdcategorieën, die overeenkomen met verschillende materiaalbronnen: oliën en vetten genereren een verscheidenheid aan aromatische verbindingen en vetzuren met een korte keten; bijenwas geeft monocarbonzuren en kaneelzuren vrij; plantenharsen dragen aromatische verbindingen en sesquiterpenen bij; en asfalt geeft decalineverbindingen vrij. Door deze chemische ‘kenmerken’ konden wetenschappers de specifieke materialen zoals vet, bijenwas, hars en asfalt afleiden die betrokken zijn bij de anticorrosieformule.

Vanuit een tijdsperspectief zijn de chemische profielen die door mummies worden uitgezonden in verschillende historische stadia aanzienlijk veranderd. De vluchtige componenten van de vroegere individuen waren voornamelijk relatief eenvoudige oliën en vetten; in de latere stadia verschenen er complexere mengformules in de monsters, die niet alleen lokale materialen bevatten, maar ook dure geïmporteerde harsen en asfalt. Het onderzoeksteam wees erop dat de kosten van deze geïmporteerde grondstoffen hoger zijn en dat de verwerking professioneler is, wat weerspiegelt dat met de ontwikkeling van de tijd de oude Egyptische antisepsis verfijnder en professioneler is geworden in termen van formuleselectie en procescontrole.

De onderzoekers merkten ook op dat de "geursamenstelling" van verschillende lichaamsdelen verschillend is, wat betekent dat balsemers gedifferentieerde formules en processen kunnen gebruiken voor delen zoals het hoofd en de romp. Als we bijvoorbeeld hoofdmonsters nemen, verschillen de combinatiepatronen van vluchtige stoffen vaak van die van de torso, wat impliceert dat de oude Egyptenaren mogelijk gerichte behandelingen hebben toegepast op verschillende delen in termen van conserveringseffecten, rituele betekenis of statussymbolen. Het onderzoeksteam stelde dat dit fenomeen nog steeds een verdere diepgaande analyse nodig heeft om de motivaties en etiquettelogica achter de verschillen in formules te verduidelijken.

Co-auteurs van de Universiteit van Bristol wezen erop dat de deze keer gebruikte volatiliteitsanalysemethode extreem gevoelig is en belangrijke markers bij zeer lage concentraties kan identificeren. Asfaltbiomarkers die voorheen moeilijk te detecteren waren met behulp van traditionele oplosbare residuanalyse, kunnen nu bijvoorbeeld duidelijk worden vastgelegd met behulp van zeer gevoelige analyse van geurcomponenten. Deze technologie breidt de dimensie van het onderzoek naar oud-Egyptische begrafenispraktijken uit en biedt een duidelijker en completer beeld voor het reconstrueren van balsemingsformules, materiaalselectie en langetermijnbewaringsstrategieën.

Deze niet-destructieve methode op basis van luchtbemonstering heeft een grote praktische waarde voor musea en erfgoedcollecties. De onderzoekers benadrukten dat geuranalyse kan worden gebruikt als eerste stap bij het screenen van mummies. Het kan snel chemische informatie verkrijgen zonder de lijkwade aan te raken of af te pellen, of de overblijfselen te vernietigen door monsters te nemen, waardoor curatoren de toestand van de collectie kunnen beoordelen en kunnen bepalen of verdere bemonstering en analyse nodig zijn. Tegelijkertijd speelt traditionele fysieke bemonstering nog steeds een onvervangbare rol wanneer diepgaand onderzoek vereist is, maar nu kan het vluchtige analyse aanvullen om een ​​veiliger en systematischer onderzoekstraject te vormen.

De auteur van het artikel zei dat wetenschappers door het interpreteren van de ‘geurcode’ van de mummies niet alleen de technische keuzes van de oude Egyptenaren op het gebied van de dood en het behoud van hun lichaam herstelden, maar ook een glimp kregen van hun historische veranderingen in religieuze overtuigingen, economische handel en technologische uitwisselingen. Deze geurmoleculen, die duizenden jaren lang verborgen zijn gehouden, worden nu in wetenschappelijke vorm herontdekt en bieden ons een nieuwe weg naar de antieke wereld zonder ook maar één lijkwade aan te raken.