Filmfotografie, ooit beschouwd als een ‘uitstervende kunst’, beleeft een golf van renaissance, geïnitieerd door Generatie Z. Deze traditionele methode van het vastleggen en ontwikkelen van beelden met behulp van film en chemicaliën is van de vorige generatie vrijwel volledig vervangen door digitale camera’s en smartphones. Reuzen uit de filmindustrie als Polaroid en Kodak zijn in het digitale tijdperk aanzienlijk gekrompen. Op middelbare scholen en universiteitscampussen zijn donkere kamers gesloten en vervangen door digitale laboratoria en filtertoepassingen. De afgelopen vijf jaar zijn echter steeds meer jonge mensen actief teruggekeerd naar deze ‘ouderwetse’ manier van fotograferen.
Uit de gegevens blijkt dat dit geen nichefenomeen is. In 2025 zal van de ongeveer 42 miljoen actieve filmcameragebruikers wereldwijd 35% tussen de 18 en 30 jaar oud zijn. Vorig jaar stegen de online zoekopdrachten naar filmfotografie met 41%. De verkoop van wegwerpfilmcamera's blijft sinds 2023 groeien. De fotografiewebsite PetaPixel maakte zelfs bekend dat 2024 "het beste jaar voor film in decennia" is. Veel bekende merken hebben op vraag nieuwe filmcamera's gelanceerd en klassieke modellen opnieuw opgestart. Uit de Film Photography Survey 2024 van Ilford Photo bleek dat meer dan 30% van de respondenten tussen de 25 en 34 jaar oud was.
Achter deze trend schuilt niet alleen een heropleving van nostalgie. Rotem Rozental, uitvoerend directeur van het Los Angeles Center of Photography en docent aan de University of Southern California School of Art and Design, heeft opgemerkt dat steeds meer studenten in kunst en design filmfotografie omarmen. Ze ziet dit fenomeen als het actieve ‘verzet’ van jongeren tegen algoritmen. Volgens haar is dit een reactie op de onderdompeling van kinderen in Zoom-lessen, korte TikTok-video's en sociale platforms. Het gaat over het wegwerken van het gevoel van vervreemding veroorzaakt door sociale media en het herdefiniëren van de manier van artistieke creatie, sociale verbinding en interactie met de wereld via fysieke media.
Toen ze leerlingen in de klas vroeg hoe ze dagelijks foto's maken – met een digitale camera, een mobiele telefoon of een filmapparaat – hoorde ze veel leerlingen dit jaar voor het eerst praten over het afdrukken van hun eigen foto's, het maken van fysieke fotoalbums en het plaatsen van foto's van vrienden en familie op de muur van hun slaapkamer. Ze noemden ook de gewoonte om ansichtkaarten te sturen, brieven te schrijven en papieren foto's te verzamelen. Deze acties lijken misschien ‘ouderwets’ in het tijdperk van smartphones, maar zijn voor hen bijzonder waardevol. Voor een generatie jonge mensen die zijn opgegroeid met smartphones bieden wegwerpfilmcamera's een langzamere, meer tastbare manier om herinneringen vast te leggen.
Rozental wees erop dat de taal van de vroege sociale media zelf veel actievocabulaire ontleende aan de fysieke wereld, zoals 'post aan de muur', 'poke', 'tag', 'favoriet', 'vriend toevoegen', enz. Deze retorische strategie geeft gebruikers het gevoel dat ze zich tot op zekere hoogte nog steeds in een vertrouwde sociale omgeving bevinden, maar het kernbedrijfsmodel van het platform draait om het 'maximaliseren van gebruikersstickiness en advertentie-inkomsten' in plaats van het cultiveren van echte relaties. Naarmate we meer verbonden raken, voelen jonge mensen zich steeds meer geïsoleerd en vervreemd, en de COVID-19-lockdown heeft het sociale leven online geduwd. Onderzoek begint nog maar net de negatieve impact van langdurige blootstelling aan schermen en isolatie op de geestelijke gezondheid van tieners aan het licht te brengen. In 2023 zal 51% van de tieners in de Verenigde Staten minstens vier uur per dag op sociale media doorbrengen.
In deze context wordt filmfotografie door velen gezien als een weg naar een echte gemeenschap en een reactie op het concept van de "derde ruimte", voorgesteld door socioloog Ray Oldenburg. De zogenaamde derde ruimte is een sociale ruimte die anders is dan thuis en op de werkplek. Het biedt een bodem voor toevallige ontmoetingen en grensoverschrijdende communicatie tussen mensen. Het kan een café op de hoek van de straat zijn, een schrijfgroep, een bordspelbijeenkomst of een universiteitsclub. Dit soort ruimte helpt mensen om uit de eenzaamheid te komen en bij de groep te komen. Het wordt beschouwd als een "sociaal toevluchtsoord", waardoor individuen alleen kunnen gaan, maar op natuurlijke wijze kunnen opgaan in een democratische en vreugdevolle sfeer.
Filmfotografie creëert dergelijke sites in de echte wereld. In april 2026 hield Los Angeles het eerste "AnalogCon" filmfotografiefestival, georganiseerd door het Los Angeles Center of Photography. Het tweedaagse evenement bracht fabrikanten van apparatuur, leiders uit de industrie, kunstenaars en fotografie-instructeurs samen en organiseerde tentoonstellingen, paneldiscussies, praktische demonstraties en rondleidingen door de wijk Little Tokyo. Het enthousiasme en de wens voor soortgelijke evenementen waren duidelijk. Voor Rozental bloeit filmfotografie als praktijk, ritueel en gemeenschap.
Deze trend weerspiegelt ook de bredere trend van "de terugkeer van de fysieke cultuur". Hoewel streaming media verantwoordelijk zijn voor 82% van de omzet in de muziekindustrie, stijgt de verkoop van vinylplaten al meer dan tien jaar op rij en zal in 2025 voor het eerst op de Amerikaanse markt de $1 miljard overschrijden. Bijna 60% van Generatie Z koopt platen. VHS-banden en videorecorders beleven ook een "bizarre heropleving", waarbij winkels als Be Kind Video en Videotheque in Californië VHS-, dvd- en Blu-ray-verhuurdiensten aanbieden. Deze platenwinkels en videotheekwinkels zijn zelf nieuwe derde ruimtes geworden, waar mensen niet alleen naar werken luisteren of kijken, maar ook relaties opbouwen door middel van literaire en artistieke uitwisselingen.
Het huis uitlopen, een winkel binnenlopen en het werk bespreken met winkelbedienden en andere filmliefhebbers is een heel andere ervaring dan in bed op een streamingfilm klikken. Van het mechanische geluid van het openen van een cassettedoosje, tot de heldere graphics op VHS- en dvd-hoezen, tot het ritueel van het maken van een ‘mixtape’ voor de persoon van wie je houdt: deze fysieke media dragen specifieke culturele momenten en esthetiek met zich mee en worden symbolen van een bepaald gevoel van verbondenheid. Veel jongeren ervaren nu voor het eerst de aanraking en emotie die deze voorwerpen met zich meebrengen.
Dit gevoel strekt zich uit tot het hele proces van filmfotografie: voorzichtig een filmrolletje in de camera plaatsen, de hoeken zorgvuldiger kiezen voor een beperkt aantal opnames, en uiteindelijk de verrassing om de foto beetje bij beetje te zien uitgroeien tot een papieren beeld in de donkere kamer of drukkerij. Voor Rozental is dit veel meer dan een vluchtige retrotrend, maar een tegenwicht tegen de huidige digitale cultuur: wanneer reguliere platforms jaloezie voeden, woede en schaamte oproepen via algoritmische feeds, symboliseert filmfotografie een meer opzettelijke, persoonlijke en fysieke manier van leven.
Tegenwoordig kiezen steeds meer Generatie Z ervoor om kunst en sociale interactie te ervaren in de fysieke wereld en de derde ruimte, in plaats van tijd over te laten aan mobiele telefoonschermen en algoritmische tijdlijnen. Met de film in de hand trekken ze zich actief terug uit de verkeersstroom die door het platform wordt gecontroleerd, en gebruiken in plaats daarvan langzame belichting en papieren foto's om opnieuw te definiëren hoe ze met anderen kunnen omgaan en hoe ze verbinding kunnen maken met de wereld. In dit proces is het ‘opnieuw verliefd worden’ op filmfotografie ook de collectieve keuze van een generatie geworden voor de toekomstige culturele ecologie.