Zijn er in een wereld met miljarden mensen werkelijk slechts zes mensen tussen jou en een vreemde? Een internationaal onderzoeksteam onder leiding van de Israëlische Bar-Ilan Universiteit publiceerde onlangs een studie in ‘Physical Review
Het concept van ‘zes graden van scheiding’ ontstond in de jaren zestig. In 1967 ontwierp de Harvard-psycholoog Stanley Milgram een beroemd experiment: hij stuurde brieven naar willekeurige proefpersonen in het Middenwesten van de Verenigde Staten, met de vraag om te proberen de brief te bezorgen bij een specifieke doelgroep in Boston, met de veronderstelling dat deze alleen zou worden afgeleverd via 'mensen die ze kenden'. Hoewel de meeste brieven nooit zijn aangekomen, bleek uit de brieven die wel arriveerden dat ze gemiddeld slechts zes keer tussen afzender en ontvanger passeerden, een resultaat dat aanleiding gaf tot het gezegde dat 'we in een kleine wereld leven'.
Sindsdien, met de ontwikkeling van internet en sociale media, hebben steeds meer grootschalige gegevens dit fenomeen ondersteund. Uit onderzoek is gebleken dat er op sociale platforms zoals Facebook gemiddeld slechts vijf tot zes 'vriendschapsrelaties' zijn tussen twee gebruikers; Soortgelijke 'korte pad'-structuren komen ook voor in e-mailuitwisselingsnetwerken, samenwerkingsnetwerken voor film- en televisieacteurs, netwerken voor co-auteurschap van wetenschappers en platforms voor instant messaging. Hoe verschillend de systemen ook zijn, het patroon van ‘in een paar stappen verbinden’ blijft terugkeren.
De belangrijkste vraag die het nieuwe onderzoek probeert te beantwoorden is: waarom treedt dit resultaat op? Onderzoekers uit Israël, Spanje, Italië, Rusland, Slovenië, Chili en andere landen hebben voorgesteld dat de sociale connecties van een persoon niet alleen over ‘meer’ gaan, maar ook over ‘goede locatie’ – bijvoorbeeld het leggen van verbindingen met ‘brugfiguren’ die verschillende groepen met elkaar verbinden, wat helpt om informatie en invloed te verkrijgen. Het onderhouden van elke relatie vergt echter tijd en energie. In het echte leven moeten mensen voortdurend afwegingen maken en zich dynamisch aanpassen tussen het aangaan van nieuwe relaties en het opgeven van oude relaties. Dit continue spel geeft vorm aan de structuur van het hele sociale netwerk.
Op basis hiervan heeft het onderzoeksteam een wiskundig model opgesteld om het proces te simuleren waarbij individuen gunstiger netwerkposities nastreven onder beperkte middelen. Ze ontdekten dat wanneer dit proces zich in de loop van de tijd ontwikkelt, het naar een stabiele toestand zal neigen: iedereen bevindt zich op een evenwichtspunt tussen 'invloedsvoordelen' en 'kosten voor het onderhouden van relaties'. Verrassend genoeg genereert dit zelforganiserende proces, hoe de parameters ook worden aangepast, uiteindelijk een ‘klein wereldnetwerk’ waarin de gemiddelde afstand tussen twee mensen op natuurlijke wijze convergeert naar ongeveer zes stappen.
Professor Baruch Bazell, een van de auteurs van het artikel, wees erop dat de reden waarom dit resultaat ‘verbazingwekkend’ is, is dat elk individu in het model alleen lokale beslissingen neemt op basis van zijn eigen situatie, niet de hele netwerkstructuur begrijpt en niet opzettelijk het doel van ‘zes graden van scheiding’ nastreeft. Maar op macroniveau vormen miljoenen van dergelijke lokale keuzes gezamenlijk een stabiele kleine wereldstructuur, waardoor ‘automatisch’ een sociale afstand van ongeveer zes stappen ontstaat.
Het onderzoek benadrukt dat deze kortepadstructuur niet alleen een interessant statistisch fenomeen is, maar ook een diepgaande invloed heeft op de manier waarop de echte wereld functioneert. Een belangrijke voorwaarde voor de snelle verspreiding van informatie, meningen en populaire cultuur op wereldschaal is dat mensen op internet slechts een paar stappen van elkaar verwijderd zijn. Hetzelfde mechanisme verklaart ook de snelle verspreiding van infectieziekten: zoals de COVID-19-pandemie heeft aangetoond, kunnen virussen zich na slechts enkele transmissierondes grote geografische en sociale afstanden overspannen.
Maar nauw verbonden netwerken creëren ook de voorwaarden voor samenwerking. Professor Barzel wees erop dat deze studie zelf een voorbeeld is van “zes graden van scheiding” – wetenschappers uit zes landen kunnen een gezamenlijk team vormen, juist omdat onderzoekers uit verschillende regio’s en verschillende vakgebieden uiteindelijk via een paar schakels in het mondiale academische netwerk met elkaar verbonden kunnen worden.
Het onderzoeksartikel is getiteld "Why Are There Six Degrees of Separation in a Social Network?", mede ondertekend door I. Samoylenko, D. Aleja, B. Barzel en anderen, en gefinancierd door de Israel Science Foundation, het Israel-China Joint Research Project en het Bar-Ilan University Data Science Institute. Het onderzoeksteam is van mening dat het bieden van een universele wiskundige verklaring voor ‘zes graden van scheiding’ niet alleen het inzicht van mensen in de structuur van sociale netwerken zal verdiepen, maar ook zal helpen om meer gerichte beslissingen te nemen op het gebied van volksgezondheid, informatieverspreiding en netwerkbeheer.